Santa Fe – Thành phố nghệ thuật giữa sa mạc

Thợ mộc Bin. Ảnh: HM.

Nhà Cua có cái Santa Fe mua mấy năm rồi, đi chán chê mà chả hiểu sao dân Nam Hàn lại chọn cái tên da đỏ huyền bí này. Tới New Mexico mới hiểu, loại xe của anh Hàn Quốc này chắc như gạch (holy faith – tin tưởng tuyệt đối). Đúng vậy, Santa Fe ít tậm tịt.

Mất khoảng một giờ rưỡi đi xe hơi từ Taos về Santa Fe, đoàn thám hiểm với cơm nắm muối vừng đã đến thủ phủ của New Mexico. Vừa vào khách sạn đã rủ nhau đi thăm phố, chỉ sợ trời tối.

Du lịch Mỹ khéo lắm. Đến chỗ nào bạn cũng được giới thiệu những cái đầu tiên, cái nhất. Charlotteville là thủ phủ có tuyên ngôn độc lập đầu tiên. Tới Jamestown được kể là nơi người Anh lần đầu đặt chân lên đất Mỹ. Saint Michaels nơi nhà Cua hay đi câu cá cũng được bốc thành “nơi người Anh đến lần đầu tại bang Maryland”.

Santa Fe cũng không ngoại lệ vì được quảng cáo “thủ phủ bang lâu đời nhất tại Hoa Kỳ”. Thành phố có tên đầy đủ là “La Villa Real de la Santa Fé de San Francisco de Asís” – “The Royal Town of the Holy Faith of St. Francis of Assisi”, chịu chả biết dịch ra tiếng Việt cho thuận tai.

Santa Fe do người da đỏ Pueblo tạo dụng nên từ những năm 1050 đến 1150, sau triều đại Đinh Tiên Hoàng ở Hoa Lư tới 100 năm. Chỉ có điều Hoa Lư nay đã tàn lụi, trong khi Santa Fe vẫn phát triển dù đã 1000 năm tuổi.

Thủ phủ này do người Tây Ban Nha dựng nên từ năm 1598, dù người da đỏ từng chiếm lại vài lần. Đây cũng nơi nước Cộng hòa Texas từng công bố là lãnh thổ của họ. Năm 1846, Hoa Kỳ tuyên chiến với Mexico và với 1700 lính, viên tướng Stephen W. Kearny đã chiếm luôn vùng lãnh thổ rộng lớn phía nam Hoa Kỳ hiện nay.

Santa Fe trở thành thủ phủ của New Mexico vào năm 1912, cách đây gần 100 năm, hiện có 96,9 km2 và 76 ngàn dân. Họ còn tự hào đây là thủ đô cao nhất nước Mỹ vì nằm ở độ cao 2134 met so với mực nước biển. Lạ, cái gì cũng nhất, một phong cách quảng bá về du lịch rất Mỹ.

Nhiệt độ khoảng -1.5oC về mùa Đông, đôi lúc có tuyết rơi và 21oC về mùa Hè. Hôm đến đó, nhiệt độ khoảng 38oC, nóng chảy mỡ, nhưng lại khô ráo và dễ chịu về chiều dù nằm giữa sa mạc.

Góc phố. Ảnh: HM

Gần Santa Fe có phòng thí nghiệm hạt nhân Los Alamos và nhiều trung tâm nghiên cứu khoa học nên thường xuyên có các hội nghị khoa học quốc tế.

Cả hội rủ nhau ra trung tâm xem biểu diễn ca nhạc da đỏ, mua hàng lưu niệm. Santa Fe cũng lạ lắm. Cánh trẻ bỏ đi về miền đông nước Mỹ vì nơi đó có nhiều cây xanh, giầu có và việc làm. Các cụ về hưu lại đổ về đây. Hai cảnh đối nghịch nhau.

Chiều chiều các cụ “tổ hưu” ra đọc thơ, bàn thế sự, bia bọt rồi nhảy nhót trong tiếng nhạc chát chát bùm. Một bà khoảng 80, hai chân như ống sậy, váy đỏ lòe loẹt, nhẩy rất sexy, trong khi bọn trẻ du lịch ngồi xem các cụ biểu diễn.

Để đảm bảo tính riêng biệt của thành phố giữa sa mạc, chính quyền đã duy trì kiểu xây dựng Adobe độc đáo như nhiều thành phố khác như Taos, Las Cruces. Thủ phủ có phong cách kiến trúc Santa Fe, nhất quán từ xây nhà hiện đại đến khôi phục các phố cổ. Nhìn là thấy rõ New Mexico, không thể pha trộn, kiểu nửa tây nửa ta.

Khí hậu ôn hòa, kiến trúc riêng, nhiều tranh tượng mang tính nghệ thuật rất cao, khách du lịch đổ về sa mạc đông nghìn nghịt. Cho dù trong quá khứ, có nhà kiến trúc “tầm nhìn…ngắn” đã cười cợt Santa Fe thuộc về loại thành phố “nhà tranh vách đất”.

Như bất kỳ thành phố nào ở New Mexico, Santa Fe có trung tâm, bên cạnh là tòa thị chính (Palace of the Governors) xây từ năm 1610. Kiểu cách và nội thất bên trong vẫn nguyên vẹn có từ cách đây 400 năm. Và đây cũng là tòa thị chính cổ nhất của Hoa Kỳ còn tồn tại cho đến hôm nay (lại một cái nhất).  Hiện là bảo tàng của thành phố, một nơi rất đáng xem.

Khách sạn 5 sao Lorreto không khác một ngôi nhà của tộc trưởng da đỏ, nhưng trong đó bán nước hoa đắt nghìn đô la đến loại quần áo hay túi giá hàng chục ngàn.

Shopping Mall khá nhộn nhịp và khách mua đông như kiến, có lẽ hầu hết là dân du lịch. Trước cửa Tòa Thị chính cổ là những quầy bán đồ lưu niệm của dân da đỏ.

Thăm phố nghệ thuật Canyon

Nước Mỹ có ba nơi bán tranh, tượng nổi tiếng trên thế giới, đó là New York, Los Angeles và Santa Fe đứng hàng thứ 3. Nhiều nhà văn, họa sỹ, điêu khắc đổ về đây vì thị trường văn hóa nghệ thuật pha trộn giữa hiện đại và truyền thống khá nhộn nhịp.

Trước cửa một phòng bán tranh. Ảnh: HM

Tới một phố có tên Canyon khá đẹp và êm đềm. Mỗi nhà là một phòng tranh, tượng. Có bức tranh rao bán tới 60.000$. Bức tượng khác đề giá 250.000$. Định mua một tranh nhỏ mỗi chiều một gang tay làm kỷ niệm, thấy cụ trông cửa hàng hét 1500$, Cua chui tụt vào mai.

Trong vườn nhà có những pho tượng sống động, điêu khắc, chắc là đẹp lắm. Của đáng tội, Tổng Cua chẳng hiểu gì về nghệ thuật nên thấy cũng na ná như bên Hà Nội mình.

Thấy một ông tượng trần truồng ngồi như đang ị, Luck và Bin thi nhau xem là có phưn rơi ra không. Chỗ khác là những đôi nude, ôm nhau quấn quít, rồi có anh hở cả chim, tính tỷ lệ thì cũng kha khá.

Thấy tượng ông Mark Twain, hai con của blogger Cua nhảy vào chụp ảnh cùng. Chứng cứ xem bên cạnh. Hình như cũng có trộm cắp nên các tượng dù rất nặng vẫn thấy xích khóa chân. Đẹp mà hở ra là mất, hoặc cũng bị nhìn trộm.

Chả biết mấy ông nhà văn này viết gì, thôi thì cứ chép cả đường link ra đây cho các bác tham khảo. D.H. Lawrence, Cormac McCarthy, Douglas Adams, Roger Zelazny, Alice Corbin Henderson, Mary Austin, Witter Bynner, Dan Flores, Paul Horgan, Rudolfo Anaya George R. R. Martin, Mitch Cullin, Evan S. Connell, Richard Bradford, John Masters, Jack Schaefer, Susan Gardner, Hampton Sides and Michael McGarrity

Cứ Google là tìm ra họ viết gì, có nổi tiếng như ông Quang Lập hay Trọng Tạo nhà ta không.

Cầu thang Chúa Trời – Stairway from Heaven

Trong nhà thờ Lorreto xây từ năm 1873, có cái cầu thang rất đặc biệt. Người ta kể rằng, khi xây xong nhà thờ, các thầy tu phát hiện không có cầu thang đi lên điện trên cao, có lẽ do thói “ý nghĩ nảy ra từ chân, tới đâu hay tới đó” giống dân VN ta.

Thế là họ cuống lên, cầu xin vị thần thợ mộc có tên là St. Joseph trong 9 ngày liền. Tới ngày cuối cùng, bỗng có một người gõ cửa và báo rằng, ông ta có thể giúp dựng cái cầu thang.

Cầu thang của Chúa. Ảnh: HM

Trong vài ngày đã dựng xong cầu thang đặc biệt không có trụ đỡ, chỉ có các bậc nối nhau theo một vòng cuốn đi lên, không thấy bất kỳ cái đinh hay nhựa dính. Và ngài thợ mộc bí hiểm ra đi mà không đòi tiền công.

Người ta đồn rằng đây chính là thần thợ mộc S. Joseph được chúa Jesus cử đến giúp nên mới gọi là stairway from heaven – cầu thang đến từ thiên đàng. Đây mới là niềm tự hào nhất của các thợ mộc qua mọi thời đại.

Cầu thang chứa ba bí mật mà không ai lý giải được: thợ mộc ẩn danh, cầu thang không cần giá đỡ, và gỗ cũng bí ẩn luôn vì kiểm tra cả vùng, không ở đâu có loại gỗ này. Người ta bảo, đó là quà tặng của Chúa Jesus vì có 33 bậc, đúng bằng tuổi của ngài.

Để vào xem cái cầu thang của Chúa trời cũng mất 10 cụ Washington và hàng năm có tới 250.000 người thăm trong đó có đoàn nhà Cua thích tò mò. Lẽ ra một người vào xem và ra kể lại thì chắc đỡ tiền.

Cầu thang Chúa kiếm 2.5 triệu đô la/năm cho nhà thờ, một sự đầu tư lợi nhuận chưa từng thấy. Bác nào giầu có nên làm một cái trong nhà mình và mời đám blogger tán hươu vượn như Cua đến thăm, đảm bảo sống 1000 năm không hết tiền, cần gì phải tham ô để rồi bị bắt vào tù, khổ thân đời, vợ con phải tiếp tế như bác Huỳnh Ngọc Sỹ trong vụ PCI.

Chiều hôm đó phải đi Albuquerque với vài tiếng lái xe hơi, nhưng cả bọn tiếc tiền, cố lượn vài vòng quanh Santa Fe để chiêm ngưỡng một thành phố đẹp mê hồn giữa hoang mạc.

Không ngờ cái xe Hyundai Santa Fe Limited mình lái hàng ngày lại mang tên thủ phủ được UNESCO công nhận là xứ sở của sáng tạo, nền văn hóa giầu truyền thống, đa sắc mầu, và kiến trúc độc đáo bùn trộn rơm Abobe của người da đỏ sống mãi với thời gian.

Santa Fe xứng danh là Holy Faith do Chúa trời ban tặng cho miền đất sa mạc New Mexico.

HM. Santa Fe. 8-2011

Mark Twain. Ảnh: HM

Vui trong vườn tượng. Ảnh: HM

Trước cửa tòa thị chính cổ. Ảnh: HM

Nước Nga sexy trong "xiềng xích". Ảnh: HM

Thiên thần soi bóng. Ảnh: HM

Chiều tà Santa Fe. Ảnh: HM

26 Responses to Santa Fe – Thành phố nghệ thuật giữa sa mạc

  1. Bao Thoa says:

    Thích nhất là cái ” cầu thang của Chúa”
    Do có cấu tạo đặc biệt khác thường, lại khoác lên màu sắc huyền ảo: ông thợ mộc bí ẩn, gỗ lạ, quà tặng của Chúa….kích thích sự tò mò của người xem, hiệu quả về du lịch rất tốt.
    Mới hay người Mỹ tuy thực tế nhưng cũng rất nhiều lãng mạn.

  2. D.Nhật Lê says:

    Xin tạm dịch về “The royal town of the Holy Faith of Saint Francis of Assisi” là thành phố hoàng
    gia có niềm tin thánh thiêng của thánh Phan Sinh ở Assisi.Vị thánh này thuộc phái tu hành khổ
    hạnh (khổ tu) thường quen gọi là thánh Phanxicô khó nghèo mà thời còn sống đã tu khổ hạnh trong vùng rừng núi hay sa mạc hoang vu của nước Ý (thuộc miền Assisi).

    • Hiệu Minh says:

      Cảm ơn D.NL. nhiều vì sự đóng góp trí tuệ này. Như bạn nào đó đã nói, blog này có tri thức là do các còm sỹ. Tôi hoàn toàn nhất trí điều này.

  3. Xôi Thịt says:

    Cụ Tổng Cua có nhắc đến nguồn gôc cái tên Santa Fe, XT xin tán thêm 1 chút về etymology (từ nguyên) của cái tên này.

    Nguyên gốc nó là Santa Fé (có dấu sắc) tiếng Tây Ban Nha (và tiếng Bồ Đào Nha cũng thế nhưng chắc bọn này lấy gốc TBN vì vùng này trước do TBN chiếm). Santa tiếng TBN (và Bồ) là Thánh (tiếng Anh dùng từ Saint, viết tắt là St.). Fé tiếng TBN (và Bồ) là niềm tin (faith). Ông già Noel quen thuộc của chúng ta được gọi là Santa Claus, hay đơn giản chỉ là Santa và bản thân ông cũng được coi như 1 vị Thánh

    Cả cụm từ Santa Fe có nghĩa là niềm tin linh thiêng hay niềm tin cao cả. Cụ Tổng dịch là niềm tin tuyệt đối. Tụi Mỹ dùng từ Holy Faith nếu nhấn mạnh cụm từ với nghĩa niềm tin và dùng từ Saint Faith nếu nhấn mạnh về vị thánh. Santa Fe hay Saint Faith còn là tên 1 vị thánh nữ.

    Holy Faith hay Santa Fé còn là tên của 1 giòng tu, chắc bác nào theo đạo mới gọi được tên cho đúng chứ mình không thể dịch từng từ rồi ghép ra tên được. Giống như Đạo Tin Lành, tên tiếng Anh là Protestant (người phản đối) . Vào VN mình mà dịch nguyên cái tên kia ra chắc khó mà tồn tại được. Còn ai, sao quyết định tên tiếng Việt của đạo là Tin Lành thì cũng ngoài tầm hiểu biết của XT.

    Quay lại Santa Fe 1 chút, XT vẫn cho là cái tên vùng đất xuất phát từ tên của giòng tu. Ta cũng thấy, tôn giáo là cách tay đắc lực của đế quốc, thực dân trong các quá trình khai hoang mở cõi. Vùng đất có tên Santa Fe nổi tiếng hơn cả có lẽ là thủ phủ bang New Mexico mà cụ Cua vừa kể chúng ta nghe nhưng ở đâu người TBN/BĐN có đặt chân, ở đấy có vùng đất mang tên Santa Fe. Khắp các nước Mỹ Latin (thuộc địa cũ của TBN và BĐN) hầu như nước nào cũng có vùng đất mang tên Santa Fe (Argentina, Brazil, Honduras, Cuab, Chile, Panama….) hay cả gần Việt Nam như Philippine (thuộc địa cũ của TBN) và dĩ nhiên tại chính quốc Tây Ban Nha cũng có thành phố mang tên Santa Fé.

    • Noname says:

      Trò hơn thầy, xã tắc đầy phúc 🙂

      Bái phục học trò cũ Thăng Long. Và cảm ơn nhiều nhiều.

  4. chuoisnguwj says:

    Cảm ơn bài viết của TC về thành phố nghệ thuât giữa sa mạc .Em thích hình ảnh cầu thang cuốn . Hình như ở Nhà Tràng ,Khánh Nhạc ( Ninh bình ) cũng có cầu thang của Chúa này nếu em nhớ không nhầm . Các cháu nhỏ được học thêm kiểu này thật sung sướng .

    Lúc nào anh Cua viết về cha đẻ của I phon , Ipad , Ipod , và biểu tượng quả táo gặm dở này đi .

    • TC Bình says:

      Nhờ bạn chuoisnguwj, nếu được, tìm hiểu thêm về chiếc cầu thang ở Khánh Nhạc dùm. Quê cha mình ở ngay tại đó. Chuyện về Nhà Tràng thì minh nghe nhiều nhưng chiếc cầu thang đó thì không nghe Bà nội hoặc cha mẹ mình (đã di cư năm 54) kể.
      TC Bình(truongvan58@gmail.com)

  5. halinhnb says:

    em thấy các thành phố ở nước ngoài họ làm nên nét đặc sắc của mỗi thành phố rất tuyệt, chính vì vậy đi du lịch trong nước thôi cũng đã cần nhiều thời gian…Mỗi thành phố có sản phẩm du lịch khác nhau khai thác nét văn hóa riêng có của họ…mọi thứ đều đậm dấu ấn của nơi đó…
    Vốn cổ, truyền thống được gìn giữ thật tự nhiên, không phai nhạt qua tháng năm…

    @ anh Tổng Cua kính mến: 2 bé nhà anh lớn lên nhiều lắm so với năm trước nhỉ?

  6. Hiệu Minh says:

    HM da toi sua hang APPLE va viet loi chia se voi Steve tren may MacBook Air

  7. Anh Kiệt says:

    Trước đây em biết Santa Fe là tên 1 dòng ô tô. Nay lại thấy Santa Fe là một loại thuốc hỗ trợ tiêu hóa ( tivi cho biết vậy). Phong cách quảng cáo hét lên giống kangaroo máy chọc tức hàng đầu Việt Nam.

  8. B40 says:

    Cảm ơn H.M ! Nhờ H.M , N.Si lại biết thêm mấy “sợi ria “của nước Mỹ !

  9. Kim Dung says:

    Tổng Cua: Đọc bài nầy, Tép Diu rất thích. vì nhiều lẽ. Thích nhất về câu chuyện Cầu thang Chúa trời. Thứ 2, thích thành phố của các pho tượng nghệ thuật. Đi du lịch, Tép Diu ưu tiên nhất là mua hàng lưu niệm gắn với đặc thù thành phố đó, quốc gia đó và tượng, đặc biệt tượng nghệ thuật. Rồi mới đến mua sắm hàng hóa.

    Dạo đi Macao, chỉ muốn kiếm một đồng tiền to kiểu đồng xèng để treo (vì là địa danh nổi tiếng nhiều sòng bài, mà ko kiếm ra. Tiếc thế)

  10. Thùy Dương says:

    Bảo tàng đẹp mê luôn và hai cháu bé chụp hình trông thật hạnh phúc. Cám ơn anh Hiệu Minh đã viết bài Thành phố nghệ thuật Santa Fe hay tuyệt vời.

  11. xanghứng. says:

    Vietnam- Đất nước “nghệ thuật” của thế kỷ 21 !

  12. TC Bình says:

    Xin được chú giải: St. Joseph tức là thánh Giuse, thường được gọi Thánh cả Giuse, cha nuôi Chúa Giêsu, làm nghề thợ mộc nuôi Chúa Giêsu khi còn bé.
    Kính anh.

    • Người quan sát says:

      Người ta bảo Blog HM có trí tuệ là do phần lớn các còm sỹ đóng góp. Chú thích của anh TC Bình vô cùng giá trị. Cảm ơn anh mà tôi biết thêm một chi tiết vì tôi vốn ngoại đạo.

  13. KTS Trần Thanh Vân says:

    Thành phố đẹp quá, tượng đài hay quá.
    Tôi cóp mấy cái cho vào tủ cất rôi.
    Nhưng mà bà con ơi, tôi chỉ thấy hai thằng bé con, thằng bé lớn lạc đâu mất rồi?
    Đề nghị đăng báo “TÌM TRẺ LẠC” ngay thôi.

  14. montaukmosquito says:

    Khu này là nơi ở của nhiều nghệ sĩ hiện đại đáng nể

    Georgia O’Keefe và Bruce Nauman là 2 người em thích

  15. huythuanvu says:

    Cảm ơn bác. Tui cũng chạy xe này mấy năm rồi (xe tốt thật nhưng vì xe còn rất mới và cũng ít chạy), chỉ biệt Santa Fe là tên một TP ở Mỹ.

  16. Hoàng Hà says:

    Vô trang của anh được mở rộng tầm mắt.
    Cảm ơn anh HM

    • Duc says:

      Vô trang của anh được mở rộng tầm tâm. Cảm ơn cả bác HM và HH!

  17. Daqui says:

    Lâu lắm mới được cái Á … TEM ! hehe .

  18. thachmi says:

    Tuyệt vời!

%d bloggers like this: